31 Ekim 2011 Pazartesi

Edebiyat Eleştirileri Üzerinden Kendimi Eleştirmek


Kasım'ın 28'inde Vüs'at O. Bener'in sempozyumuna gitme hayalim var ya... Kitaplarını elden geçirmek, Vüs'at O. Bener'in öykülerini tekrar okumak istiyorum.  Kitaplıktaki kitaplar nasıl karışmış gene anlatamam. Feci! İyi ama  bendeki tüm Vüsat O. Bener'e ait kitapları bulmalıydım. Hey, birini buldum işte. Dost-Yaşamasız  kitabın adı.  Birr... Sonra bir kitap daha geçti elime...  Kitabın kabına baktım. Yazarı kim ? Semih Gümüş. Kitabın kabında fotoğrafı da var. Tanıdım. Bu yıl İstanbul Modern'deki  Sözünü Sakınmadan adlı yazar dinletilerine gittiğimde, yazarlara soru soran iki kişi vardı. Biri bu fotoğraftaki kişiydi. Ben hep yazarlara odaklandığım için, yazarlara soru soran kişileri dinlemişim ama anlaşılan kim olduklarına hiç dikkat etmemişim. Böyleyim işte. Sadece görmek istediklerimi görürüm. Ne fena bu vaziyetim! Meğer Semih Gümüş memleketimin edebiyat eleştirmenlerinden biriymiş. Üstelik Vüs'at O Bener için Kara Anlatı Yazarı diye bir eleştiri kitabı yazmış, iyi mi? Ve  2000  yılında ben  bu kitabı almış okumuşum. Gene görmek istediğime odaklandığım için Semih Gümüş'ü görnenişim. Of, feciyim!

Oysa edebiyatla ilgili eleştiri yazılarını, eleştiri  kitaplarını çok önemsiyor ve okumayı çok seviyorum. Vüs'at O. Bener çok özel bir yazar. Öykülerinin çok özel  anlatımı, kendine has tuhaf bir tadı var. Mesela Bay Muannit Sahtegi'nin Notları... Ben bu cılız edebiyat bilgimle Bay Muannit Sahtegi'yi nasıl tam manasıyla anlayabilirdim ki? Avukattır derdim belki. Uyumsuz, geçimsiz, yalnız bir adamdır derdim. Fatoş adında evlatlık bir kızı vardır. Yazarın anlattığına göre kızın yeşille elâ karışımı, koskocaman, hüzne batık, nemli gözleri vardır. Fatoş'un ağladığı zamanki gözlerine babacığı hastadır diye anlatmaya devam ederdim. Hikayenin kahramanı "Hep ters, yanlış, akla ziyan işler becerdiğime göre adım neden doğru olacakmış ki" der demesine ama... Yazar neden böyle tuhaf bir isim bulmuştur kahramanına? Mesela işte bunu kolay kolay çözemezdim. Bay Muannit Sahtegi...  Bir yazar kahramanına neden böyle bir isim verirdi ki? Kendi adı da değişik tabii... Vüs'at O. Bener... Belki o vakitler yazarın kendi adının tuhaflığı sebebindendir diye düşünmüş olabilirim. Kimbilir? Sahiden çok merak ettiğimi iyice hatırlıyorum. Eleştiri kitaplarının okur için çok mühim, çok faydalı olduğunu düşünüyorum. Çünkü bu kitaplar okura bamabaşka, yepisyeni dünyalar açıyorlar. Mesela Semih Gümüş'ün bu eleştiri kitabında, Kişi Adlarının Gizleri adlı bir bölüm vardır. Semih Gümüş altı sayfayı bu konuya ayırmıştır. Kafka'nın, Thomas Mann'ın, James Joyce'un ya da Faulkner'in romanlarındaki adları seçerken belirli bir amaçları olduğunu bu kitaptan öğrenmiştim. O tarihte Semih Gümüş'ün bu eleştiri kitabını okumasaydım, belki daha sonra okuduğum kitaplardaki isimlere şimdiki gibi farklı gözle dikkat etmeyecektim. Adalaet Ağaoğlu Ölmeye Yatmak adlı kitabındaki kadın kahramanın adını neden Aysel koymuş gene bu kitaptan öğrenmiştim. Hoş değil mi?  

Muannit Arapçada inatçı, dikbaşlı demekmiş. Sahtegi ise Farsçada sahtelik, yalan anlamına gelirmiş. Demek ki yazar "ikiyüzlü inatçı" anlamı çıkarabileceğimiz bir ismi kahramanına vermekle, okurla öykü kahramanı arasına bir mesafe koyuyor. Okur daha okumanın başında tuhaf bir kahramanın hikayesini okuyacağını anlıyor. Aslında ben bu yazıda Vüs'at O. Bener'in bu hikayesiyle ilgili yazı yazmak niyetinde değildim. Konuyu dağıttığımı, hatta fazlasıyla uzattığımı şimdi farkettim. Ben şunu söylemek istiyorum. Edebiyat eleştiri  kitaplarını alıp okumayı seviyorum. Ama kim yazmış bu eleştirileri diye hiç dikkat etmiyorum. Üstelik kaç tane edebiyat eleştiri kitabı var ki bizim memlekette? O nedenle inan bana, Vüs'at O. Bener hakkındaki bu eleştiri kitabını okuduğum halde, Semih Gümüş'ü tanıyamadığım, kim olduğunu bilmediğim için çok utanıyorum.
Vüs'at O. Bener Sempozyumu'nu düzenledikleri, sadece öğrenci, akademisyen değil okurları da bu sempozyuma davet ettikleri için Yeditepe Üniversitesi yetkililerine çok teşekkür ediyorum. Daha sempozyum afişiyle öğretici olmaya başladıklarını bilmelerini isterim. Kısmet olur dinleyici olabilirsem, ne kadar zenginleşeceğimi hayal edebiliyorum. Hayali bile güzel! Bi dakika... İstanbul Modern'deki yazar dinletilerinde misafir yazarın yanında iki kişi soru soruyordu ya... Birisi Semih Gümüş'se... Hımm... Acaba diğeri kimdi? Şimdi düşündüm. Hatırlamıyorum. Hiç dikkat etmemişim. Of, kedimi eleştiriyorum işte. Tamam, sen söyleme. Biliyorum. Feci biriyim!


10 yorum:

  1. Ben söyliyim hemen soru bildiğim yerden gelmişken. Ömer Türkeş. Sevgiler.

    YanıtlaSil
  2. Merhabalar,

    Ben bu konunun uzmanı değilim. Ama bazılarımız (sizi tenzih ederim) sadece duyduğu şeylerle yetinerek konuyu biliyormuş gibi aklımıza ve mantığımıza uygun gelen taraflarıyla tartışmaya iddialı bir şekilde karışırız. Aslında bizler okuma özürlüyüz (örnek ben). Edebiyat eleştirileri ile ilgili yazılmış eser ve kaynakları ben de çok merak eder ve okumak isterdim. Ama en kötüsü bugüne kadar, bir tane bile okuyamadım. İnşallah en kısa zamanda bir tane bari okurum.

    Konu ile ilgili herhangi bir katkıda bulunamayacağım, çünkü bu konu beni aşar. Bu güzel paylaşımınız için çok teşekkür ederim.
    Selam ve dualarımla birlikte en Güzel'e emanet olun.

    YanıtlaSil
  3. evet sen kesinlikle feci birisin ve ben bu feciliğini feci kıskanıyorum.iyi bir okursun kesinlikle.okuduklarını hatırlayıp diğer okuduklarıyla ilişki kurabilen biri kesinlikle çok çok fecidir benim gözümde. :)) çünkü ben de öyle olmak istiyorum.

    YanıtlaSil
  4. Üzerine düşünmek ve sonradan parçları birleştirebilmek de keyifli değil midir?

    YanıtlaSil
  5. ama hayalkahvem, izin ver de bir kusurun olsun. herşeyden haberin var zaten. v.bener kaçyıl önce bir kez okumuştum. onun da ne olduğunu ne yazık ki hatırlamıyorum. eleştirmenlere gereken önemi vermiyoruz gerçekten. ben de araştıracağım s.gümüş kitaplarını...

    YanıtlaSil
  6. Selam ne yazdı ne yazamadı. Evet, öyleymiş. Ömer Türkeş'miş. Bir edebiyat uzmanı. Feci durumdayım. Utanmaya devam ediyorum.

    YanıtlaSil
  7. Selam Recep, ben de pek bir şey bilmiyorum ki. Sadece kitap okumayı seviyorum. Edebiyat eleştirmenlerinin kitaplarının çok faydalı olduğuna inanıyorum. Onların yazıları edebiyatı daha iyi farketmeme yarıyor. Karalıyım. Artık edebiyat eleştirmenlerinin daha fazla peşine düşeceğim. Sağolun.

    YanıtlaSil
  8. Vladimir, çok keyifli çook! Ama elimde değil, dikkatsizliğim sebebiyle mahcubiyet hissediyorum.

    YanıtlaSil
  9. Buket, Semih Gümüş'ün kitaplarının peşine düşmeliyiz.

    YanıtlaSil